Mahigit 40 na lalaking Uyghur na nakakulong sa Thailand nang higit 10 taon ang nagpadala kamakailan ng liham na humihingi ng tulong sa pamamagitan ng media. Ayon sa kanila, naghahanda ang gobyerno ng Thailand na ipadeport sila pabalik sa China. Ayon sa mga eksperto, ito ay hindi lamang pagpapakita ng galit ng China sa pagtatalaga ng bagong gobyerno ng Syria sa mga mandirigmang Uyghur bilang opisyal, kundi isang babala rin sa ibang mga Uyghur sa ibang bansa, partikular na sa Syria, na hindi nila kayang protektahan ang kanilang mga kababayan.
Mahigit 40 na Uyghur, Nakakulong sa Thailand nang Higit 10 Taon
Noong 2014, mahigit 300 na Uyghur na tumatakas mula sa China ang naaresto malapit sa hangganan ng Malaysia ng mga awtoridad ng Thailand. Noong 2015, ipinadeport ng Thailand ang 109 na nakakulong na Uyghur pabalik sa China kahit laban ito sa kanilang kagustuhan, na nagdulot ng matinding protesta mula sa internasyonal na komunidad. Ang iba pang 173 na Uyghur ay ipinadala sa Turkey, habang ang natitirang 53 ay naiwan sa mga detention center sa Thailand upang maghintay ng asylum. Ngunit ang paghihintay nila ay tumagal ng higit isang dekada, at lima sa kanila ang namatay sa panahong ito.
Nakakulong na Uyghur, Nagpadala ng Liham ng Paghingi ng Tulong; Nababahala sa Deportasyon
Kamakailan, ang mahigit 40 na Uyghur na ito ay nagpadala ng liham na humihingi ng tulong sa pamamagitan ng media, na sinasabing inihahanda na ng gobyerno ng Thailand ang kanilang deportasyon pabalik sa China. Ayon sa kanila, kung sila ay maipadeport, malaki ang posibilidad na sila ay makulong o mapatay. Kaya naman, nananawagan sila sa mga internasyonal na organisasyon at bansa na nangangalaga sa karapatang pantao na agad kumilos bago mahuli ang lahat, upang hindi sila humantong sa isang trahedya.
China Pinilit ang Thailand na Ipa-deport ang mga Uyghur bilang Pagkilos Laban sa Syria
Ayon kay Shi Jianyu, deputy researcher ng National Security Research Institute, pinili ng Thailand na ipadeport ang mga nakakulong na Uyghur sa panahong ito bilang tugon sa pressure mula sa China. Ipinapakita nito ang galit ng China sa bagong gobyerno ng Syria, na nagtalaga ng tatlong Uyghur bilang mga opisyal na may ranggong brigadier general at major. Sinabi niya na ang hakbang ng China ay malinaw na isang babala sa mga Uyghur na nasa ibang bansa, partikular sa Syria, na wala silang kakayahang protektahan ang kanilang mga kababayan.
Ayon kay Shi Jianyu: "Natural na hindi magugustuhan ng China ang ganitong sitwasyon, lalo na at ang mga Uyghur ay itinalaga bilang mga opisyal ng militar. Kaya’t ang hakbang na ito ay malinaw na nagpapadala ng babala sa ibang mga Uyghur sa ibang bansa na wala silang kakayahan na protektahan ang kanilang mga kababayan."
TIP Opisyal na Naging Bahagi ng Syrian Army; China Nagpakita ng Babala sa Panahon ng Paglipat ng Kapangyarihan sa Amerika
Batay sa mga ulat ng media, tatlong Uyghur na miyembro ng "Turkestan Islamic Party" (TIP) ay binigyan ng ranggong brigadier general at major ng bagong gobyerno ng Syria. Ang TIP, na itinuturing ng China bilang isang teroristang organisasyon, ay naging sanhi ng galit ng Beijing sa desisyong ito ng Syria.
Ayon kay Ilshat Hassan, vice chairman ng Executive Committee ng "World Uyghur Congress," ang TIP ay may mahalagang papel na ginampanan sa digmaang sibil ng Syria. Ngayon, ang pagtanggap at pagbibigay sa kanila ng mga ranggo sa militar ay ikinabahala ng China. Naniniwala si Hassan na sinamantala ng China ang pagkakataong ito habang nasa transisyon ng kapangyarihan ang gobyerno ng Estados Unidos.
Sinabi niya: "Malapit nang maglipat ng kapangyarihan ang administrasyong Biden. Sa ganitong panahon, maaaring nakita ng China ang pagkakataon para magsagawa ng hakbang, dahil ang Thailand ay nasa ilalim ng malaking impluwensiya ng Amerika. Dahil sa panahon ng transisyon, maaaring mas mababa ang pag-aksyon ng Estados Unidos, kaya ito ang tamang panahon para sa China na magpakita ng babala."
TIP Walang Kakayahang Magbigay ng Direktang Banta sa China
Gayunpaman, parehong naniniwala sina Shi Jianyu at Ilshat Hassan na ang TIP, sa kabila ng kanilang deklarasyong layunin na "palayain ang East Turkestan," ay walang kakayahan upang magbigay ng direktang banta sa China.
Ayon kay Shi Jianyu: "Ang banta ng TIP sa seguridad ng China ay napakalimitado. Wala silang kakayahang tumawid sa dagat upang marating ang China. Gayunpaman, ang hakbang na ito ay maaaring ituring na isang kontra-aksyon ng China laban sa TIP."
Internasyonal na Pagkilos Kailangan upang Mabaligtad ang Deportasyon
Sa kabila nito, nananatiling malinaw na ang mga nakakulong na Uyghur sa Thailand ay ginagamit ng China bilang simbolo ng babala laban sa TIP. Sinabi ni Shi Jianyu na, maliban na lamang kung mayroong internasyonal na pakikialam, maaaring wala nang pag-asa ang mga Uyghur na ito kung sila ay ipadeport pabalik sa China.
Samantala, sinabi ni Ilshat Hassan na noong mga nakaraang taon, nakatulong ang presyon mula sa mga internasyonal at human rights groups upang maiwasan ang deportasyon. Naniniwala siyang mahalaga ang pagkilos ng mga grupong ito upang maimpluwensyahan ang desisyon ng Thailand.
Sinabi niya: "Malaki ang impluwensiya ng mga human rights groups. Ang presyon nila sa Thailand ay maaaring magdulot ng pagbabago sa sitwasyong ito. Ang Thailand, bilang isang bansa na nakadepende sa turismo, ay hindi gugustuhin na masira ang imahe nito. Kaya, may pag-asa para sa pagbabago sa kaso na ito."
Pagkilos ng Uyghur Groups, Hinihikayat ang Taiwan at Iba pang Demokratikong Bansa na Tumulong
Inihayag din ni Ilshat Hassan na aktibong gumagalaw ang iba't ibang Uyghur groups upang magmobilisa ng tulong. Bukod sa paghingi ng suporta mula sa US State Department at Congress, umaasa rin sila sa tulong ng Turkey at iba pang human rights organizations upang makipag-ugnayan sa Thailand. Hinimok din niya ang Taiwan at iba pang demokratikong bansa na gamitin ang kanilang impluwensiya upang himukin ang Thailand na huwag ituloy ang deportasyon.